Sibuta Nun Leh Trauma

 Sibuta Nun Leh Trauma

Khawvel history-ah hian thil thleng rapthlâk leh langsar tak tak thlenna atan a bul tumtu tam tak an awm a. Chu’ng zingah chuan French Revolution cho chhuaktu Napoleon Bonaparte te, amah ep ngar ngar tu Horatio Nelson te, Indopui II-na cho chhuaktu Adolf Hitler te, ani hunlai tho a ral lehlam; Japan ram lama hming lo chher ve Emperor Hirohito te kha an tum an hlenna kawngah mi tam takin nunna an chân phah a, hringnun hman tâwp dan chanchin ngaihnawm lo tak tak chu an mihringpui te chungah an thlen a nih kha. Anni ho chanchin an chhinchhiah zinga danglamna mak tak pakhat chu- pa lian tak an ni ngai lo kha a ni. Napoleon Bonaparte chu ft. 5’4 niin, Horatio Nelson chu ft. 5’4 ve bawk a ni a. Tin, Adolf Hitler chu ft. 5’9 bawr niin leh Emperor Hirohito pawh ft. 5’5 vel chauh a ni.

A bîk takin rilru zir chianna huangah chuan Napoleon Bonaparte hian chhui zui a hlawh hle a, Napoleon Complex tih ṭawngkam lar tak pawh hi a lo chhuah phah nghe nghe a ni. A thachhang dâwltu in a pu Napoleon-a aia a sân zâwk avanga a inkiltawih thu a sawi chuan Napoleon chuan, “I sâng zâwk a ni mai thei e, mah se ka ropui zâwk,” tiin a lo chhang a ni (Donker and Burmanje 53). Harley Therapy chhuina aṭang chuan pianphunga pa tê zâwk te hi an vaupung a na zâwk tlangpui a, an huaisen zâwk bawk tlangpui a ni (Therapy “Small Man Syndrome”).

Sibuta hi a pian leh mȗrna hriatchian a nih loh tluk zetin eng pian hmang nge a neih hriat theih a ni tawh lo na a, a lo zîk chhuahna an sawi dan hrang hrang aṭang hi chuan chhungkaw ropui leh hung tak kara lo piang chu a ni hauh lovang tih a rin zâwn theih âwm e. Anni ang pian phung chauh ni lo, chawr chhuahna bul lam tê sa deuhte-ah hian Inferiority complex nasa tak a lo piang ṭhin a. An nih phâk loh leh neih phâk loh duhna chuan khalh kalin, mahni inhmuh hniamna nasa tak an nei a. An kal sual a nih vaih chuan an duh an neih theihna tur a nih phawt a hnu, eng mah tih hreh an nei lêm lo fo a ni (Plumptre “Is It Confidence Or An Inferiority Complex?). 

Sibuta pawh hi a bul lam tê mah se, a zâr thlâk tham khawpa lian a ṭhan a duh miau avangin rawva takin a che ta mai niin a ngaih theih a. Lemchan-ah rêng rêng hian a changtu ber (protagonist) te ti ropuitu chu mi sual (antagonist) te an ni ṭhin angin; William Shakespeare-a lemchan ṭhenkhat - “Macbeth” leh “Othello”-te ang bawkin, mi sual mah ni se, lemchan hming chawitu-a hman tlâk a ni a, a changtu ber dinhmun pêka a chanchin liau liau hi khalh fal tham a awm a ni (Renthlei 271).

 

Sibuta Chu Tunge?

Sibuta hi a nu leh pa chanchin khawiah mah hriat theihna a awm tawh lo va, eng hnam nge a nih pawh dik taka hriat a harsa hle a (Sangkhuma 31). Ṭhangur hnam te, Saivate hnam te, Rawite hnam te, Palian hnam te leh Rivung hnam ni te a sawina chi hrang hrang a awm. Amaherawhchu, amah itsiktu nia an sawi Rivung hnamte nen an indo va, an inrem leh hnua an hla sak el khum fo, “Ṭhangur huaisen kan ni e,/ Ka awrh Valṭhi suih tawn;/ Sakawl ha lo ni e.” tia an sak ṭhin hian Sibuta chu Ṭhangur hnam ang a sawi an awm a (Sangkhuma 33).

K. Zawla chuan Mizo Pi Pute Leh An Thlahte Chanchin-ah chuan Sibuta hi Palian hnam angin a ziak ve thung.

Mi tam ber chuan, “Sibuta chu Palian lal tia sawi a ni fo alawm, an hla phuahah pawh ‘Zai I rem,/ Dar thir nen Palian chhung inah’ tih a ni,” an ti tlat a. Chuvangin Zoram mipui hian Sibuta chu ‘Palian lal’ a ni tih hi rin leh nemngheh a ni ber (195).

Zatluanga pawhin Mizo Chanchin Bu Hnuhnung-ah chuan, “Palian lal, Sibuta hian Rengpui hnuaiah vawikhat chu khua 2,500 lai a nei an tih chu.” (41) a lo ti ve bawk. Mahse, hei hi Z.T. Sangkhuma chuan a dik lo niin a chhȗt ve leh thung a. Sibuta chu, “Mizo lal pakhat Darlalpuii pa chuan fapa a nei lo va, fanu pawh Darlalpuii chauh a nei a. Chuvang chuan Sibuta kum 4 mi lek a nih laiin a fapa atan a la (adopted) ta a.” tiin a sawi a (33). Palian ho thlang lo tlâk dan nen a inmil loh thu sawiin,

Palian thlang tla chu, Lianpuia hovin Ṭiau lui bula Khuanglengah hmun an khuar a. Chu hmun chu an hotupa hming pu nghalin, tun thleng hian, ‘Lianpui hmun’ an la ti reng a. Chuta ṭang chuan Dungtlang an pan a, an hotupa ber chu Pu Buara a ni a… Pu Buara chuan Dungtlang aṭang chuan Chhim thlang a pan a, Pukzing thlengin a chhuk a, Saithah tlang a thleng a. Chumi rual vek chuan Bulpuia fapa Huliana pawhin Thinglian leh Sialhau panin thlang a tla ve a. Chuta ṭang chuan Arthlawr, tuna Phulpui tlangah awmhmun a khuar ta a. Chuta a awm chuan Sibuta chu Tachhip tlangah a lal hman tawh reng a. Chuvangin Sibuta hi Palian hnam niin a rinawm thei lo a ni (32).

ti te pawhin sawi dan dang a awm ve leh bawk.

Sibuta lo chhuahna chu, “Hei ngei hi a ni e,” han tih fak theih ni tawh lo mah se, thil chiang êm êm chu Darlalpuii pa-in lal tur anga naupang kum li mi lek a lakluh hnua kum riat a tling awrh tihah mipa fa a neih leh si avanga Sibuta’n a thil tawn leh tawrh ten a run zia hi a ni (Sangkhuma 34).

 

Sibuta Sual Chhan

A pa chu tȗra hrai hlumin, a nau chu a vaw hlum a (Zawla 196). Heti taka rapthlaka a che ta mai hi chhan hrang hrang a awm thei a. Mizo te khawtlang nun inchhawrdawh dan han thlirin, lalna chang thei mai tawh tur hniam taka a awm leh ta thut chuan a rilru lamah nghawng nasa tak a nei a ni ang tih ngaihdan a lo awm thei a ni.

  Mihring lo ṭhan chhohna kawngah hian a mizia-a a ṭha lo lai te pawh hi a kum avang te, a hriselna in a nghawng avang te, a thil tawn leh a vela mi te avang te hian a lo danglam thei khawp mai a (Crows 135). Sibuta helna chhan pawh hi a thil thil tawn lungchhiatthlak tak leh a chhungkua vang ti ila a sual tam lovang. Lester leh Alice Crows-te Understanding Our Behaviour han thlir chuan Sibuta nun a helna leh huatna lo thleng te hi a seilenna thlîrin thil thleng âwm reng a ni a. He’ng mite hian an sa seh tawh chu an thlah lova; eng pawh thlen pui ngai ni se, a ṭha emaw ṭha lo emaw, an kaltlang pui ngei ngei ṭhin tih an sawi (136).

 

Sibuta Nun Leh Trauma

  Lalrammuana Sailo chuan Mizo Thu Leh Hla Zir Chianna Bu 2-naah chuan trauma hi ‘Ser nung’ tiin a dah a. Trauma hi Greek ṭawng aṭanga lak niin a awmzia chu ‘taksa ti pem’ emaw, ‘inhliam’ emaw sawina a ni. Hun kal tawh thil ṭha lo zawng zawng chuan ser nung siam vek lovin, a mihring a zirin ser nung thlentu leh a thawh dan hi mi hrang hrangah a inang lo va. Mi ṭhenkhatin an pal liam mai mai theih thil hi mi ṭhenkhat tan ser nung buaipuiawm tak a tling thei a ni (Sailo 134). American Psychological Association chuan Trauma hi mihringin a thil tawn a hlauhna nasa tak a hmachhawn te, manganna vawrtawp a tawn te, phatsanna a tawh te, rilru baihvai taka a awm te leh harsatna thȗk taka a tlâk avanga mihring nunah a ṭha lo zawnga nghawng a neih hi tiin an sawi a (American Psychological Association “Trauma”). Hei hian mihringah chuan nghawng a neih thȗk hle avangin rilru lam natna chi khat ‘Post-Traumatic Stress Disorder’ (PTSD) hial a thlen ṭhin a ni.

  PTSD nei te hi an nunah lanchhuah dan hrang hrang a awm a. Ṭhenkhat chuan an thil tawn rapthlak tak chu hrechhuak duh lovin an hriatrengna ata an la bo va, hei hi Avoidance (Hnualsuatna) a ni. Ṭhenkhatah erawh an thil tawn tawh ang chiah a chêt lâk duhna thinlung a intuh nghet tlat a (National Library Of Medicine “PTSD”). Sibuta nunah pawh hian a naupanlai a Darlalpuii’n a zilh ṭhin dan te, a Pa in a duh loh avang te leh luahlantu a neih avang te a rilru hliama a awm chu thuneihna a neih veleh a talhtum a chelek ve a ni a tih thei ang.

 

Sibuta Nunah Darlalpuii

Darlalpuii leh Sibuta te hi sawi hran theih hauh loh khawpa inzawmna nei thȗk an ni a, an inzawmna erawh a chhe lam thilah a ni thung. Sibuta chanchina langsar ber chu a farnu Darlalpuii a ni a, chuti ang bawkin Darlalpuii chanchinah pawh Sibuta hi a langsar hle (Renthlei 269). Sibuta chungchang hi thawnthu sawia sawi a nih rêng rêngin Darlalpuii a chhun hlum thu te, a farnu chu thiam chang zâwk leh khawngaih thla la thei ang bera a chanchin hi sawi a ni tlangpui a. Hemi chungchang hi Nununa Renthlei pawhin, “Darlalpuii hian chanchin chhe lam leh ṭha lam sawi tur a nei kawp a; mahse, a ṭhatna lam hi a lansarh zâwk avangin a sualna lam chu thu dika ngaih a har hle.” (Guide Book On Drama 268) a lo ti ve bawk.

Darlalpuii chuan Sibuta chu chhungpui fa a ni lo chungin lal tur a nih miau avanga enkawl ṭhat a duh thu an sawi fo va, hemi avang hian naupang luhlul ve tak Sibuta chu a hrem ta ṭhin a. A chângin thirkhaiin a vit a, a chângin a puan tahna bulah a ṭhuttir a, a themtlengin a ngal a khawnsak ṭhin a. A chângin in hnuaia a dawhkilh tla a chhartir laiin tui hian a leih ṭhin a ni.” Sibuta hrehawm ti lutuk chuan naupang mai ni chungin, “Darlalpui, heti êm chuan min nghaisa tawh suh, zângkhua a la bungbu thei a nia,” a ti a. Darlalpuii chuan nau mipa a nei ta bawk a, Sibuta chu lal a nih theih a ring hauh lo a ni ngei ang, lalte chuan sial an chhun ṭhin tih hria in, “Sibut, lal i nih ngai chuan sial angin mi chhun dawn nia,” a ti kher a. Sibuta chuan chu chu a hre ta ran a (Sangkhuma 34).

Darlalpuii chu thi tura se chaiha an chaih lai mek pawhin Sibuta rilru hmin (manipulate) tumin Darlalpuii chuan ṭawngkam a la nei cheu va. “Kha kha lal ṭha leh ngilnei i nih theih nana ka tih asin.” (Sangkhuma 39) tiin a nau chunga a thiltih zozai ah khan thiam a inchantir hram hram a ni.

  “Inchhungkhur hi kan sikul hmasa ber a ni,” an lo tih fo tawh angin mihring mizia pawh hi a seilenna chhungkua a zirin nasa takin nghawng a nei a. Understanding Our Behaviour-a Lester leh Alice Crows-te sawi dan ah chuan nu leh pate’n an ngaihsak loh leh an hnawl lo ni tawh te nunah hian nghawng ṭha lo tak a lo thleng ṭhin a. Mi zah rawn duhna leh hmangaihna an ngiat avangin thutlukna siam kawngah an pachhia a, inlaichinna kawngah huatna in an khat a, thil tih zung zung duhna in an khat ṭhin an lo ti a (249). Hei hi Sibuta nun ah pawh a chiang hle.

 

Sechhun Khuangchawi Kawngkal

  Vawi leh khatah miin khuang a chawi thei nghal mai lova, a chawi theih nan a Chawng hmasa phawt ang a, a dawtah Sial a chhun leh ang a, chumi hnuah khuangchawi thei dinhmunah a ding chauh a ni tiin C. Hermana chuan Zofate Zin Kawng 1-ah chuan a sawi a. Tin, miin vawi leh khatah sial a chhun thei nghal ngawt lova, Dawino chhui phawt a ngaih thu a ziak bawk. Rei rial lova sa dawino chhui zawh a sa biakna atan vawk leh ar an talh hnu chuan sial an chhun thei a ni (113). 

An sial chhun tur chu a tlatna ami tlangval leh naupang hovin an man a, hruiin an chaih hawng a, tual zawlah an thlung a. An chhun dawnah Sadawt in a zakah chemte luzum in a han chhun hmasa hlek a, chuta sial han tal chu an chaih zui ta a, an chaih chauh hnuah an chhun ta ṭhin a ni. Chaih hauh lova sial chhun hi thil ṭhalovah an ngai a, a neituten han khap deuh mah se an chaih tho ṭhin a ni,” (117).

 

Sibuta Se Chhun Dan

Sangkhuma chuan ti hian a ziak a.

“Tichuan sechhun dawna an tih ṭhin pangngai ang takin, darbu te leh darkhuang te chu an tum ri bung bung a. Sibuta pawh chuan, Thangchhuah tur pain an tih ṭhin dan dik takin diar ṭial a khim a, puan a sin a. Darlalpuii chhun tur chuan a muzuk-fei nen chuan a lam chhuak a. A rapthlak thei ang berin a fei chu a vilik zoh zoh a. An dar tum ri tih mai lo chu ṭawng ri leh thawm ri dang engmah a awm lovin a reh ṭhuap a,” (40).

Sibuta chuan khawtlang nuna a ropuina atan sakhaw kawngkal a zawh piah lamah a farnu a chhun hlum tel a. Khuangchawi tura a kawng zawh tur hnuhnung berah chuan phȗr taka sial chaih ṭhin tlangval te leh naupang te tha tiza lo vek khawpin, chaih lova an talh ngai loh sial tluk zetin Darlalpuii chu a chaih tir ta a ni a. He thil thleng hi thil rapthlak tâwp khâwk; khawtlanga a nihna dah sânna hmanrua a hmangin, phuba lâkna hmanrua atan a hmang kawp a ni.

 

Sibuta Nuna Trauma-in Nghawng A Neih Dan

Sibuta chuan a lal nihna kawnga dal thei a pa tȗrin a hrai hlum a, a nau a vaw hlum bawk a. He’ng zawng zawng thlentir theitu pakhat chu a trauma vang hi a ni.

Kum 1794 vela Tripura lama a thlang tlâk hnu pawh khan, “Sibuta chuan Tripura lal hnuaia awm duh lovin, lal hranah a inpuang ve ta chawt mai a,” (Sangkhuma 36). He’ng te hian a lanchian tir em em chu a mahni inhmuh hniamna (inferiority complex) avanga a inhmuh hniam hrehna leh midang hnuaia kun tura a indah duh lohna hi a ni thei ang.

  Defense Mechanism: Lalngura chuan Darlalpuii thih dan a hriat thawi avangin phuba lâk ngei tumin a rawn thawk chhuak vang vang a. Hemi ṭum hian mi tawrawt lutuk Sibuta rilru tak a hriat theih a ni. Lalngura thinrim chu a tâwn ngam lova, a hlauh avangin Lalngura lo thlen zan pawh chuan mu ngam lovin a tȗk varṭianah a tlanbo a lo ni a (Zawla 200).

Lalnunpuia chuan Rothul-ah chuan, “Sibuta chet dan hi suah sual vang chu ni teh meuh mah se, chhan ṭha tak a nei a ni.” (“Darlalpuii Lemchan Bih Chianna” 160) a lo ti bawk.

 

Sibuta Tâwpna

Karma hi Sibuta nunah pawh a thleng zawm nghal titih a ni ber. Sibuta chuan a farnu a chhun hlum hnu chuan a lo bawrhsawm ta deuh deuh va, a bawrhsawm chhan hi sawi dan kawng hnih a awm a. Pakhatna chu Darlalpuii luphan bula a kal laiin a chhip laizawl takah, lung lianpuiin a tlak a, na a ti em em a, chuta ṭang chuan a lo bawrhsawm ṭan ta a sawi an awm a. Tin, pahnihnaah chuan a mumanga ramhuai a hmuh zawh hnu rei vak lovah a thangkamah rul a awk a, a hlauh em avangin a nat pui vak a, mang ṭha lo te hial a mang ṭhin. Hei vang hian a damlai lungphun pawh ngaihtuah ta chȗk chȗk ah an ngai a ni (Zawla 201).

Sawi dan dang leh ah chuan Sibuta chuan Tachhip tlang Kamliana khaw hmunah khua a nei a. Darlalpuii a chhun hlum hnu lawk chuan ngawr ṭanin a thi dawn ngeia a hriat avangin a damlai lung phun pawh chu a tum ṭan ta a ni (Zatluanga 43).

A damlai lung a phun hnu chuan hlim a hnekin a lungngaihna a pung tual tual a; a duh ang ngeiin phuba la tawh mah se amah a ruak awm chu a hnawh khat zo lova, inchhek arbawm a duhna a zual zel a ni. A bawrhsawmna chuan zual lam pan zelin Darlalpuii lu lawk hman lovin a thi ta niin K. Zawla chuan a sawi a. Se lu hi dan pangngai chuan thla thum a tlinin an lawk thei chauh a ni (203).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Works Cited

American Psychological Association. “Trauma”. Psychology Topics 2023.. https://www.apa.org/topics/trauma. 

Crow, Lester and Crow, Alice. Understanding Our Behaviour : The Psychology Of Personal And Social Adjustment. Published by Alfred A. Knopf, Incorporated. 1956.

Donker B., Burmanje P. Kleine mannetjes (Short men). Atlas Contact, Uitgeverij, 2012.

Hermana, C. Zofate Zin Kawng-1. Published by the Author. 1995.

Khiangte, Laltluangliana. Lemchan Khawvel-1. Published by L.T.L. Publications. Chhut Riatna, 2022.

Knapen, Jill E P et al. The Napoleon Complex: When Shorter Men Take More. Psychlogical Science Volume 29, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6247438/. 

Lalnunpuia. “Darlalpuii Lemchan Bih Chianna”, Rothul. Published by the Department of Mizo, Governent Aizawl College. 2021.

National Library Of Medicine. Posttraumatic Stress Disorder. 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559129/. 

Plumptre, Elizabeth. Is It Confidence Of Inferiority Complex?. 2024. https://www.verywellmind.com/understanding-the-inferiority-complex-5186892. 

Renthlei, Nununa. Guide Book On Drama. Published by Gilzom Offset. Chhut hnihna, 2015.

Sailo, Lalrammuana. Mizo Thu Leh Hla Zir Chianna Bu 2-na, Thawnthu. Published by Mizoram Images Publication. First Edition, 2025.

Sangkhuma, Z.T. “Sibuta”. Mizo Lal Ropuite. Published by Tribal Research Institute, Art & Culture Department, Mizoram. Second Edition, 1996.

Therapy, Harley. Small Man Syndrome. 2019. https://harleytherapy.com/blog/posts/small-man-syndrome.

Zatluanga. Mizo Chanchin Bu Hnuhnung. Published by Zasanga. 2003.

Zawla, K. Mizo Pi Pute Leh An Thlahte Chanchin. Published by Lalnipuii, Mission Veng. 5th Edition, Revised & Enlarged, 2011.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bibliography

American Psychological Association. “Trauma”. Psychology Topics. 2023. https://www.apa.org/topics/trauma. 

Crow, Lester and Crow, Alice. Understanding Our Behaviour : The Psychology Of Personal And Social Adjustment. Published by Alfred A. Knopf, Incorporated. 1956.

Donker B., Burmanje P. Kleine mannetjes (Short men). Atlas Contact, Uitgeverij, 2012.

Hermana, C. Zofate Zin Kawng-1. Published by the Author. 1995.

Khiangte, Laltluangliana. Lemchan Khawvel-1. Published by L.T.L. Publications. Chhut Riatna, 2022.

Knapen, Jill E P et al. The Napoleon Complex: When Shorter Men Take More. Psychological Science Volume 29, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6247438/. 

Lalnunpuia. “Darlalpuii Lemchan Bih Chianna”, Rothul. Published by the Department of Mizo, Governent Aizawl College. 2021.

National Library Of Medicine. Understanding The Impact Of Trauma. 2014. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK207191/. 

- Posttraumatic Stress Disorder. 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559129/. 

Plumptre, Elizabeth. Is It Confidence Of Inferiority Complex?. 2024. https://www.verywellmind.com/understanding-the-inferiority-complex-5186892. 

Renthlei, Nununa. Guide Book On Drama. Published by Gilzom Offset. Chhut hnihna, 2015.

Sailo, Lalrammuana. Mizo Thu Leh Hla Zir Chianna Bu 2-na, Thawnthu. Published by Mizoram Images Publication. First Edition, 2025.

Sangkhuma, ZT. “Sibuta”. Mizo Lal Ropuite. Published by Tribal Research Institute, Art & Culture Department, Mizoram. Second Edition, 1996.

Therapy, Harley. Small Man Syndrome. 2019. https://harleytherapy.com/blog/posts/small-man-syndrome. 

Zatluanga. Mizo Chanchin Bu Hnuhnung. Published by Zasanga. 2003.

Zawla, K. Mizo Pi Pute Leh An Thlahte Chanchin. Published by Lalnipuii, Mission Veng. 5th Edition, Revised & Enlarged, 2011.

 

 

Comments

Popular Posts